Sertleşmiş Beton Numune Alımı (Karot)

 

 

Betonun gerekli dayanıma sahip olduğundan emin olabilmek için yapıda karot numuneleri alıp beton basınç dayanımını tespit etmek etkili bir yöntemdir. Sertleşmiş betondan numune (Karot) alınmasını gerektiren bazı durumlar vardır. Aşağıda belirtilen herhangi durumlardan biri için karot alınması gerekli görülür.

* Döküm anında alınan standart küp veya silindir numunelerin dayanım sonuçlarının amaç veya sınıf dayanım değerinden düşük çıkması, düşük sonuçlara göre yapı güvenliğinin yeterliliğinin belirsiz olması.

* Döküm anında standart numune alınamaması veya sonuç elde edilememesi.

* Farklı amaçlı araştırma çalışmaları için.

* Uygun yerleştirme ve kür yapılmamış olan betonda çatlak, segregasyon, büyük boşlukların görülmesi nedeniyle basınç dayanım düzeyinin belirlenmesi gerekliliği.

* Belli bir süre kullanılmış yapılarda farklı nedenlerden dolayı (satış, farklı kullanım amacı, yapı boyutunun büyültülmesi vb.) tadilat, güçlendirme veya yıkım gibi karar seçenekleri için o döneme ait basınç dayanım durumunun belirlenmesi gerekliliği.

* Deprem, yangın gibi afetlerin ardından şüpheli durumlarda dayanım düzeyinin belirlenmesi.

* Döküm esnasında farklı taraf kuruluşlarca alınan standart küp veya silindir numunelere ait dayanım sonuçları arasında, betonda uygunsuzluk olabileceği riskini düşündürecek derecede farklılıklar olması ve beton üreticisi – kullanıcı, denetçi arasında oluşan anlaşmazlıkları çözmek amacıyla başka numune elde mevcut değilse yerindeki basınç dayanım değerinin şahit olarak kabul edilmesi durumu.

 

İlk iş olarak saha uygulamasından ve beton teslim belgelerinden temin edilecek bilgiler ışığında şüphe duyulan bölgenin sınırı belirlenmeli ve şüphe duyulan bölgede hangi sınıf betonun ne zaman ve hangi elemanlarda kullanıldığı soruları cevaplanmalıdır. Daha sonra, yeterli sayıda test olmaksızın çok büyük bir alanı değerlendirmeye çalışmak geçersiz bir değerlendirmeyle sonuçlanacağı için, yapının araştırılan kısmı standarda göre bölge ve hacimlere ayrılmalıdır.

Deney bölgesi aynı bileşen malzemeleri kullanılarak yapıldığı ve aynı basınç dayanım sınıfında olduğu bilinen veya kabul edilen bir veya birkaç benzer yapı elemanıdır. Deney bölgesinde kullanılan betonun hacmi 180 m³ ü aşmamalıdır. 180 m³’ ün üzerindeki hacimler, 180 m³’ ü geçmeyecek şekilde birden fazla bölgeye ayrılır. Her bölge için dolaylı deney sayıları aşağıdaki tabloda yer almaktadır

 

Deney bölgesinde yaklaşık 30 m³’lük beton içeren bölümlerin sayısıDolaylı deney ölçümleri yapılacak asgari deney alanı sayısı
19
2-412
5-620

a.)Beton hacmi geniş bir alanı kapsıyorsa, deney bölgesindeki dayanım değişkenliklerini temsil etmesi için dolaylı deney sayısı artırılmalıdır.

b.)Deney bölgesinin tek bir bölüm olarak değerlendirilmesi şartıyla, 9,2 (1)’e bakılmalıdır.

 

Bir deney bölgesi, 30 m³’lük beton içeren bölümlere ayrılmalıdır. 30 m³’ ten az beton içeren bir deney bölgesi, betonun bir günde dökülmüş olması ve beton yüklerinden herhangi birinin diğerlerinden farklı olduğuna dair bilgi bulunmaması şartı ile tek bir bölüm olarak değerlendirilir. Deney bölgesine göre alınacak karot sayısı aşağıdaki tabloda verilmiştir.

 

Deney Bölgesinde Yaklaşık 30m³’lük beton içeren bölümlerin sayısıDolaylı deney ölçümleri için asgari deney sayısıAlınacak en az karot sayısı (D=50 mm için)Alınacak en az karot sayısı (D≥75 mm için)Dolaylı deney oranca değerine en yakın yerden alınan karot deney sonuçlarının ortalamasıEn düşük karot deney sonucu
1(0-30)962Uygulanmaz≥0,85(fck-4)
2(31-60)1293  
3(61-90)1293≥0,85(fck+1)≥0,85(fck-4)
4(91-120)1293  
5(121-150)2093≥0,85(fck+2)≥0,85(fck-4)
6(151-180)2093  

Not 1: Bir deney bölgesinin (0+30 m³) var olması halinde; yapılan dolaylı testlerden en düşük iki dolaylı deney değerinin elde edildiği her deney alanı için bir adet karot alınır.

Not 2: Birden fazla deney bölgesinin (31-180 m³) var olması halinde; yapılan dolaylı testlerden en düşük deney değerinin elde edildiği deney alanından bir adet ve yapılan dolaylı testlerden ortalama değere tekabül eden yerlere en yakın iki deney alanın her birinden bir karot olmak üzere toplam üç adet karot alınır.

Not 3: Bir deney bölgesi için geri sıçrama sayısı ortanca değerine tekabül eden yerlere en yakın deney alanlarından elde edilen karot deneylerinin ortalamasıdır.

Not 4: 50 mm’den büyük ve 75 mm’den küçük karot çapı için asgari karot basınç dayanım değeri sayısı enterpolasyonla bulunmalıdır.

Not 5: Karot boy/çap oranı 1:1 olan karotlar değerlendirilirken boy/çap oranı 2:1 e karot boy faktörü (CLF) olan 0,82 ile dönüştürülmelidir.

 

Karot alma ve geri sıçrama sayısı belirlendikten sonra numune alımında kolonların orta kesimleri tercih edilmeli ve donatının yerleri belirlenerek donatıların kesilmemesi sağlanmalıdır. Uygulama açısından mümkün olmayan durumlar hariç tutulmak üzere, karot boy/çap oranı 2:1 veya 1:1 ve karot çapı ≥75 mm olarak belirlenmiş olmalıdır. Donatı detaylarına bağlı olarak çapı ≥75 mm olan karotların alınması mümkün olmadığında, karot çapı 50 mm’den daha küçük olmayacak şekilde belirlenmelidir. Karot almak için açılan boşluklar rötresiz yüksek dayanımlı tamir harcı ile doldurulur.

Karot alma işlemi bittikten sonra numuneler en kısa sürede laboratuvar ortamına getirilir. Numuneler 2 gün içinde kesilir, uç yüzeyleri düzeltilir. Yüksek dayanımlı harç ve yüksek dayanımlı kükürt kullanılarak her iki tarafı Beton Silindir ve Karot numunelerinin Başlıklanması Talimatı (T-20)’ ye göre başlıklanır. Numuneler kırılmadan önce çapı ve ağırlığı ölçülür karot kırma makinesine yerleştirilir. Basınç dayanımının tayini için, TS EN 12390-3’e göre gerçekleştirilen, basınç deneyi sonucu bulunan yük, deney numunesi kesit alanına bölünerek eşdeğer küp basınç dayanımı hesaplanır ve sonuçlar Beton Karot Numune Basınç Dayanımı Raporuna kaydedilir.

 

İLGİLİ YÖNETMELİKLER

TS EN 12390-3 Sertleşmiş beton deneyleri- Bölüm 3: Deney numunelerinin basınç dayanımının tayini (30.09.2019)

TS EN 12390-7 Sertleşmiş beton deneyleri- Bölüm 7: Sertleşmiş betonun yoğunluğunun tayini (30.09.2019)

TS EN 12504-1 Yapıda beton deneyleri-Bölüm 1: Karot numuneler- Karot alma, muayene ve basınç dayanımının tayini (30.09.2019)

TS EN 12504-2 Yapıda beton deneyleri tahribatsız muayene- Geri sıçrama sayısının belirlenmesi (12.06.2013)

TS EN 13791 T Beton basınç dayanımın, yapılar ve öndökümlü beton bileşenlerde yerinde tayini (30.09.2019)